Na paczce kawy coraz częściej stoi liczba: 82, 84, 86. Bez jednostki, bez wyjaśnienia. Czy 86 znaczy, że kawa jest lepsza od tej z 82? Trochę tak, ale nie w ten sposób, w jaki podpowiada intuicja. Wyjaśniam, skąd biorą się te punkty, gdzie zaczyna się kawa speciality i czego ta liczba nie powie Ci o smaku w Twojej filiżance.
W skrócie
- Punkty to ocena zielonego ziarna w skali do 100, wystawiana podczas cuppingu przez licencjonowanych sędziów, tak zwanych Q graderów. Na świecie jest ich około 10 tysięcy (CQI, 2024).
- Kawa speciality zaczyna się od 80 punktów (ICO). Większość dobrych kaw mieści się między 82 a 87; powyżej 88 zaczynają się rzadkie i drogie partie.
- Punkty mówią o czystości i złożoności ziarna, nie o tym, czy kawa będzie Ci smakować. Do espresso z mlekiem 82-punktowa kawa może pasować lepiej niż 88-punktowa.
Kto wystawia te punkty i jak?
Licencjonowani sędziowie, Q graderzy, w trakcie cuppingu. Żeby dostać licencję, trzeba zdać kurs z 20 egzaminami w 9 modułach, a certyfikat jest ważny 36 miesięcy i wymaga ponownej kalibracji (Coffee Quality Institute). System Q działa od 2004 r. i po dwudziestu latach ma sieć około 10 tysięcy Q graderów na świecie (CQI, 2024). Kawę parzy się w ściśle określony sposób, w kilku kubkach, bez żadnych dodatków, i ocenia łyżką z tego samego stołu.
Formularz ma dziesięć kategorii: aromat, smak, posmak, kwasowość, ciało, balans, jednolitość, czystość kubka, słodycz i ocenę ogólną, a wady odejmuje się od sumy (Fernandez-Rosillo i in., Foods, 2026). Teoretycznie skala biegnie od 0 do 100, w praktyce kawy handlowe zaczynają się około 60, a wszystko, co trafia do specjalistycznych palarni, siedzi w przedziale od 80 wzwyż.
Gdzie zaczyna się speciality?
Na 80 punktach. Międzynarodowa Organizacja Kawy definiuje speciality jako kawę ocenioną na 80 lub więcej w skali 100 przez certyfikowanego sędziego SCAA albo licencjonowanego Q gradera (ICO). Poniżej jest kawa komercyjna: ta z supermarketowych mieszanek i większości kawiarni sieciowych. Powyżej zaczyna się speciality, ale sam próg niewiele mówi, bo w tej górnej dwudziestce mieści się cały świat.
| Punkty | Co to zwykle znaczy | Do czego |
|---|---|---|
| 80–83 | solidna, czysta kawa bez wad, zwykle o prostszym profilu | espresso, kawy mleczne |
| 84–86 | wyraźny charakter regionu i obróbki; większość tego, co piję z przelewu | przelew, czarna |
| 87–89 | wyjątkowe partie z jednej farmy czy stacji, bardzo złożony profil; cena rośnie szybciej niż punkty | przelew, degustacja |
| 90+ | rzadkość: kawy konkursowe, mikroloty, aukcje | kilka punktów więcej potrafi kosztować kilka razy tyle |
Co punkty mówią, a czego nie?
Mówią o jakości ziarna: czystości, braku wad, złożoności aromatu, jakości kwasowości. Nie mówią, czy kawa będzie pasować do Twojego ekspresu, Twojego mleka i Twoich przyzwyczajeń. To dwie różne rzeczy. Prosty przykład: etiopska kawa natural za 88 punktów, pełna kwiatów i owoców, w cappuccino może dać kwaśny, dziwny efekt. Brazylijska kawa za 82 punkty, orzechowa i czekoladowa, zrobi z tym samym mlekiem kawę, jaką znasz z dobrej kawiarni. Wyższa ocena nie oznacza „lepsza dla Ciebie”. Oznacza „bardziej złożona i czystsza w cuppingu”.
Punkty są też oceną potencjału, nie gotowego produktu. Sędzia ocenia zielone ziarno wypalone w ustandaryzowany, jasny sposób. To, co trafia do paczki, zależy jeszcze od palenia: można 86-punktową kawę spalić na węgiel i po punktach nie zostanie ślad. Można też 82-punktową poprowadzić tak, że zagra powyżej swojej ligi.
I jeszcze jedno, o czym branża mówi niechętnie: sędziowie zgadzają się gorzej, niż sugeruje precyzja liczby. W badaniu porównującym cupping z analizą sensoryczną tylko cztery z 59 określeń użytych przez cupperów pojawiły się u więcej niż dwóch sędziów przy tej samej kawie (Di Donfrancesco, Guzman, Chambers, Journal of Sensory Studies, 2014). Punkt różnicy między 84 a 85 to często różnica między dwoma stołami, nie między dwiema kawami.
Skąd bierze się liczba na paczce?
Z karty partii. Ocenę wystawia najczęściej eksporter albo importer zielonej kawy i podaje ją razem z regionem, wysokością, odmianą i obróbką. Palarnia przepisuje tę liczbę na etykietę. Uczciwa palarnia podaje ocenę zieleni, nie własną. Jeśli widzisz na paczce dziewięćdziesiąt kilka punktów przy kawie za czterdzieści złotych, warto zapytać, kto ocenił.
Warto też wiedzieć, że system właśnie się zmienia. SCA wprowadziła Coffee Value Assessment, w którym opis smaku (ocena opisowa) i ocena jakości (ocena afektywna, zależna od preferencji oceniającego i jego rynku) są rozdzielone (SCA). Nowe standardy z 2024 r. zastępują formularz cuppingowy SCAA z 2004 r. (Daily Coffee News, 2024), a od października 2025 r. program Q graderów prowadzi SCA (Slate, 2025). Liczba do 100 na razie zostaje i wciąż jest najprostszym wspólnym mianownikiem.
Jak czytać punkty na przykładach?
- 82 punkty, Etiopia, natural: suszone owoce, kakao. Czysta, prosta, lekko dzika. Do espresso z mlekiem lepsza niż niejedna kawa za 86. U mnie: Etiopia G4.
- 84 punkty, Kenia, washed: czerwone owoce, wanilia, borówka. Klasyczna soczysta Kenia, w której już czuć, za co płacisz. U mnie: Kenia Kegwa.
- 86 punktów, Rwanda, honey: winogrono, czarna herbata, miód. Złożona, słodka, taka, przy której warto sięgnąć po V60 zamiast ekspresu. U mnie: Rwanda Nyungwe.
Skąd biorą się te różnice między kawami, tłumaczę osobno.
Najczęstsze pytania
Od ilu punktów kawa jest speciality?
Od 80 w skali 100. Tak definiuje ją Międzynarodowa Organizacja Kawy: ocena wystawiona przez certyfikowanego sędziego SCAA albo licencjonowanego Q gradera (ICO). W praktyce większość kaw w specjalistycznych palarniach ma 82–87 punktów, a powyżej 88 zaczynają się rzadkie partie z aukcji.
Czy kawa za 88 punktów jest lepsza niż za 82?
W cuppingu tak: jest czystsza i bardziej złożona. W Twoim kubku niekoniecznie. Punkty oceniają potencjał zielonego ziarna, nie dopasowanie do ekspresu, mleka i przyzwyczajeń. Do cappuccino orzechowa Brazylia za 82 punkty zwykle sprawdzi się lepiej niż kwiatowa Etiopia za 88.
Kto ocenia kawę i jak dokładne są te oceny?
Q graderzy, licencjonowani przez Coffee Quality Institute po kursie z 20 egzaminami; licencja jest ważna 36 miesięcy (CQI). Oceny są kalibrowane, ale nie idealne: w badaniu z 2014 r. tylko 4 z 59 określeń użytych przez cupperów powtórzyły się u więcej niż dwóch sędziów (Di Donfrancesco i in.). Punkt różnicy bywa różnicą między stołami.
Czy punkty SCA się zmieniają?
Tak. SCA wprowadziła Coffee Value Assessment, w którym opis smaku i ocena jakości są rozdzielone, a nowe standardy z 2024 r. zastępują formularz z 2004 r. (SCA; Daily Coffee News, 2024). Od października 2025 r. program Q prowadzi SCA. Liczba do 100 na razie zostaje na paczkach.
Podsumowanie
Punkty SCA mówią Ci, jak czyste i złożone jest ziarno w oczach zawodowych sędziów. Od 80 punktów zaczyna się speciality, między 84 a 87 dzieje się większość ciekawych rzeczy, powyżej 88 płacisz za rzadkość. Liczba jest dobrym punktem wyjścia, ale to obróbka, region i sposób parzenia decydują, czy kawa będzie Twoja. Traktuj punkty jak recenzję krytyka: warto ją znać, ale i tak najważniejsze jest to, co poczujesz w kubku.
Źródła: Coffee Quality Institute, „Q Grader Exams and Calibrations” i „About CQI” · International Coffee Organization, Market Development Toolkit, „Special Markets” · SCA, Coffee Value Assessment · Daily Coffee News, 5.11.2024 · Slate, 25.08.2025 · Fernandez-Rosillo i in., Foods 2026 · Di Donfrancesco, Guzman, Chambers, „Comparison of results from cupping and descriptive sensory analysis of Colombian brewed coffee”, Journal of Sensory Studies 2014.